A13/A16

De foto hierboven is de gedenkplaats aan de Bergweg-Zuid ter hoogte van het bedrijf van Van Mossel ROGAM B.V. en RUVAGO B.V.

In deze aflevering (231) van Heden & Verleden in de Heraut gaan we 75 jaar terug in de tijd naar de toenmalige Bergweg in Bergschenhoek waar op zondag 7 januari 1945 tien politieke gevangen door de Duitse bezetter werden gefusilleerd. Een gedenkplaats herinnert ons aan deze afschuwelijke gebeurtenis. Het verhaal kwam tot stand met dank aan Bas Metselaar (1926-2019).
Wie wil reageren of ideeën heeft voor Heden & Verleden kan contact opnemen met de redactie: tel. 010 – 5118892 (keuze 2) of redactie@de-heraut.nl.
Door ©Fried Füss

75 Jaar geleden
Op zondag 7 januari 1945 werden aan de Bergweg te Bergschenhoek tien politieke gevangenen door de Duitse bezetter gefusilleerd. Een gedenkplaats herinnert ons aan deze afschuwelijke gebeurtenis aan de Bergweg-Zuid, zoals de weg nu heet.
     
Stacks Image 421
De plek waar het gebeurde
Eind jaren dertig verplaatste de heer H.J. van Ruiten zijn transportbedrijf vanuit Schiebroek naar een boerderij aan de Bergweg te Bergschenhoek. Ook ging hij er met zijn gezin wonen.

Tijdens de oorlog vorderde de Duitse Wehrmacht in 1943 de voormalige hoeve en kwam er een detachement Duitse soldaten. Achter het bedrijf stond een luchtdoelkanon.

Tijdens de inundatie van de polders in 1944 en 1945 bleef de bebouwing dankzij de aanleg van dijken droog. De Bergweg was in die tijd een belangrijke weg naar en vanuit Rotterdam. Ter hoogte van Van Ruiten had de Wehrmacht op de Bergweg een versperring met een controlepost.

De nog nieuwe boerderij aan de Bergweg op een foto uit rond 1915.
De heer Van Ruiten breidde hier zijn transportbedrijf uit.
De hooibergen de schuur en de stallen maakten in de loop van de tijd
plaats voor nieuwbouw. In 1955 werd ROGAM opgericht en werd het
dealerschap van Mercedes-Benz verworven.
Het woonhuis verdween als laatste.
 
Zaterdag 6 januari 1945
Vroeg in de morgen wordt er aangebeld bij de familie Tegelaar aan de Bergweg. Zij wonen in een over de vaart gelegen villa rechts naast de oude boerenhoeve van de familie Lansbergen. Een man stelt zich voor als controleur van het elektriciteitsbedrijf. Maar eenmaal binnen trekt hij zijn pistool en zegt tegen de heer Tegelaar; “Je geld of je leven”.

Een dochter die op dat moment de trap af komt, rent terug naar boven. Zij gooit aan de voorzijde de balkondeuren open en schreeuwt: “Help, een moordenaar”. De overvaller schrikt hiervan en rent weg in de richting van Hillegersberg. Enkele gewaarschuwde voorbijgangers gaan achter de kerel aan. Een kleine 400 meter verderop was ter hoogte van Van Ruiten een Duitse controlepost. De schildwacht daar ziet een hollende man naderen, achterna gezeten door mensen die “Houd de moordenaar” roepen.

Volgens een verzetskrant uit die tijd schoot de schildwacht op de man maar was niet snel genoeg en raakte hem waarschijnlijk ook niet. De overvaller was sneller met zijn pistool en trof de schildwacht dodelijk. De dader wist met een damesfiets die hij daar vond te ontkomen. Er is ook een andere lezing dat de schildwacht de overvaller staande hield zonder zijn geweer te gebruiken. Op de afrit naar de wachtcommandant schoot de man de schildwacht met zijn pistool van dichtbij neer. Verschillende lezingen dus.

Maar een ding is zeker; de soldaat was dood, de dader spoorloos en de gevolgen zouden verschrikkelijk zijn.

De gedode schildwacht was de soldaat Franz Schilar. Geboren op 11 januari 1903 in Lussdorf en hij woonde met zijn echtgenote in Horní Cermná in Oost-Bohemen in Tjecho-Slowakije. Dat dorp lag in het zgn. Sudetenland dat in 1938 door Adolf Hitler werd geannexeerd. Vanaf die tijd moesten de mannen uit dat gebied bij de Duitse Wehrmacht onder de wapenen.

Het incident veroorzaakte vrees en paniek onder de Hoekse bevolking. De Duitse bezetter zal verschrikkelijk wraak nemen weet men. Bevreesd voor een razzia duiken vele mannen onder. Inmiddels was ook de Sicherheitsdienst in Rotterdam op de hoogte gesteld van het gebeurde.

0164568_3__20191227FF_Villa-683x1024
De villa aan de Bergweg waar de overvaller aanbelde.

  
Zondag 7 januari 1945
In de loop van de morgen komt er Duitse versterking aan bij Van Ruiten. En tegen half twaalf arriveren er drie voertuigen met Wehrmachtofficieren en zwaar bewapende soldaten. Uit een van de wagens stappen ook tien politieke gevangenen. Zij zaten tot op dat moment vast op het politiebureau “Haagse Veer” te Rotterdam. Ze werden verdacht van activiteiten tegen de Duitse bezetter. Zoals het zelf vluchten of helpen vluchten van piloten, koeriers en verzetsmensen naar bevrijd gebied.

Ook het verbergen van Joodse kinderen, of omdat ze zich onttrokken hadden aan de Arbeitseinsatz. Op de afrit naar het bedrijf van Van Ruiten worden de tien mannen opgesteld. Van een officier van de Sicherheitsdienst krijgen ze te horen dat zij moeten boeten voor de dood van een Duitse soldaat op die plek. Dit als vergeldingsmaatregel en ook ter afschrikking. Vandaar ook dat omwonenden en passanten gedwongen worden om toe te kijken bij de executie. Er wordt een executiepeloton opgesteld.

Dan klinkt het commando… Het einde van tien onschuldige mensenlevens. De lichamen blijven ter afschrikking liggen. Tegen de avond komt er een vrachtauto waarmee de ontzielde lichamen naar de Algemene begraafplaats Crooswijk worden gebracht. De slachtoffers worden er opgebaard en aan het eind van de week daar begraven.

Opdracht voor de executie van de tien mannen gaf het hoofd van de Sicherheitsdienst te Rotterdam, Sturmbannführer Herbert Johann Wölk. In totaal liet hij tijdens de oorlog 72 personen zonder voorafgaand proces vermoorden. Na de oorlog werd tegen hem de doodstraf geëist. Hij kreeg 20 jaar gevangenisstraf maar hij heeft niet de gehele periode uitgezeten.

De gefusilleerden:

Max Leendert Lijklema, geboren te Rotterdam, student, ongehuwd, 22 jaar.
Cornelis Mink, woont in Den Haag, politieagent, ongehuwd, 21 jaar.
Bertus Pragt, geboren en wonend te Rotterdam, blikslager, gehuwd en een kind, 30 jaar.
Dingenis Sanderse, geboren te Rhenen, woont in Strijen, tuinbouwconsulent, ongehuwd, 23 jaar.
Pieter Jacob Slis, geboren en wonend te Sommelsdijk, landbouwer, ongehuwd, 33 jaar.
Adrianus Snoek, geboren en wonend te Rotterdam, kleermaker, gehuwd, 37 jaar.
Johannes Hendrik Storm, geboren en wonend te Rotterdam, kleermaker, gehuwd en twee kinderen, 43 jaar.
Adrianus Cornelis Swenne,geboren te Ouwerkerk (Z), woont in Den Haag, ingenieur vliegtuigbouw, gehuwd en een kind, 27 jaar.
Herman Rink Veenema, geboren en wonend te Rotterdam, kelner, gehuwd en een kind, 37 jaar.
Willem Vis van Heemst, geboren en wonend te Sommelsdijk, landbouwer, ongehuwd, 27 jaar.

0164568_4__brandende_kaars_27-12-2019_FF-702x1024
Brandende kaars aan de voet van het kruis op 27 december 2019.

Stacks Image 432
  
Kerstnacht 1944
In de koude Kerstnacht van 1944 probeerde een grote groep mannen, waaronder piloten en koeriers, ter hoogte van Strijensas het Hollandsch Diep naar bevrijd gebied over te steken.

Daarbij werden de verzetsstrijders Lijklema, Mink, Sanderse en Swenne gearresteerd en opgesloten op het bureau “Haagse Veer”. Op 7 januari 1945 werden zij te Bergschenhoek omgebracht.

O.a. de verzetsleider IJ.J. Tolhuis bereikte wel bevrijd gebied. Hij was het die ieder jaar vlak voor de Kerst naar de gedenkplaats te Bergschenhoek kwam. Hij nam dan een bosje kunstbloemen mee met het tekstplaatje “Kerstnacht 1944”. De kaars die tijdens de laatste Kerst bij het kruis brandde lijkt een voortzetting te zijn van deze traditie.



Vlak na de bevrijding is bij de plaats van de executie een houten kruis geplaatst.

De heer H.J. van Ruiten heeft er een gedenkbord laten plaatsen met: “Den 7den Januari 1945 werden op deze plaats tien Nederlandse jonge mannen bij wijze van vergelding door bruut geweld ter dood gebracht”.

In de loop der jaren is de gedenkplaats enige malen door de gemeente Bergschenhoek vernieuwd.
  
Stacks Image 434
   
Dit artikel is ©De Heraut - Lansingerland

Lees hier de online versie…

Locatie RUVAGO, gepositioneerd m.b.t. aanleg A13/A16 en afrit Doenkade.
De lokatie, waar deze afschuwelijke gebeurtenis heeft plaatsgevonden is bij de oranje "R" boven ROGAM… 
  
RUVAGO

Correspondentieadres:
Postbus 34098
3005 GB ROTTERDAM

Bezoekadres:
Bergweg-Zuid 96
2661 CV BERGSCHENHOEK
Stacks Image 409


Stuur een Email naar info@ruvago.nl

Of bel: (0 6 5 1) 3 2 2 4 7 5
Of bel: (0 6 2 2) 1 9 9 6 9 8

Kamer van Koophandel: 24107238